Over de erkenning van alternatieve geneeskunde

Bericht in de Morgen vandaag: "Osteopaten zoeken als middenstander erkenning". Het is de zoveelste poging van de zogenaamde alternatieve geneeskunde om erkenning te krijgen alsof ze op een of andere manier tot de wetenschappelijke geneeskunde behoort. Dat is niet het geval. Het is belangrijk om even bij de gebruikte terminologie stil te staan. "Alternatieve geneeskunde" is een manier van spreken die door de "alternatieven" zelf is gelanceerd. Met succes overigens, want vrijwel iedereen nam ze over. Ten onrechte: alternatieve geneeskunde is in werkelijkheid kwakzalverij. Het gaat over middelen, therapieën en 'inzichten' die de wetenschappelijke geneeskunde niet accepteert (en de rest van de wetenschap - scheikunde, fysica, biologie... - doet dat overigens ook niet). Niet omdat de wetenschappelijke geneeskunde dogmatisch is of haar eigen winkel wil verdedigen (hoewel dat bij individuele mensen, sommige artsen bijvoorbeeld, kan meespelen), maar omdat die middelen etc. niet door de filter van wetenschappelijk onderzoek geraken. Een normaal medicijn wordt grondig getest, op een manier die verantwoord is vanuit methodologisch oogpunt (dubbel blind, statistisch in orde, dierproeven, enz.). Een 'alternatief' middel wordt zomaar op de markt gebracht, soms zelfs met als argument dat het niet vatbaar is voor wetenschappelijke analyse! Dat is uiteraard onzin; als iets echt werkt, dan kan men ook objectief vaststellen dat het werkt. Overigens zouden de alternatieven maar wat graag hebben dat wetenschappelijke studies aantonen dat hun middelen wel degelijk een aantoonbaar effect hebben. Mocht er een overtuigende studie bestaan die aantoont dat, bijvoorbeeld, de zogenaamde homeopathie werkt, dan zou men daar natuurlijk mee uitpakken. Maar net omdat dergelijke studies niet bestaan, gooit men het meestal op het "wij zijn niet wetenschappelijk testbaar"-argument. Daarom is het nonsens om over "alternatieve geneeskunde" te spreken, net zoals het nonsens zou zijn om over "alternatieve scheikunde" (de leer van de vier elementen?), of "alternatieve biologie" (het boek Genesis?), of "alternatieve geschiedenis" (het negationisme?), enzovoort te praten. Er is alleen maar geneeskunde (middelen, therapieën, ...) die experimenteel is onderzocht, en 'geneeskunde' die nog niet (voldoende) is onderzocht. Daarnaast heb je 'middelen', 'therapieën', enz. die wél zijn onderzocht, maar door de mand zijn gevallen. Daar hoort bijvoorbeeld de homeopathie bij: keer op keer is aangetoond dat homeopatie niet werkt. Wie de 'principes' kent waarop ze is gebaseerd (similia-regel, verdunning, schudden...) is daar niet over verwonderd; die 'principes' hebben ongeveer evenveel status binnen de scheikunde als de ooievaarstheorie binnen de reproductieve geneeskunde.
Keer op keer brengt men tegen dit alles in: "alsof het in de allopathische geneeskunde allemaal zo goed werkt". Daarover het volgende: (a) Ook de term "allopathisch" is onzin; het is een term uitgevonden door de aanhangers van de "homeopathie". In het ene geval zou men iets bestrijden met het "gelijke", in het ander geval met het "tegengestelde". Dat is helemaal geen inzicht of principe waarop de wetenschappelijke geneeskunde zich baseert. Die redeneert immers vanuit aantoonbare causale relaties, niet vanuit een vaag 'principe' van tegengestelden die elkaar moeten tegenwerken. (b) Het is evident waar dat de wetenschappelijke geneeskunde niet alles kan oplossen, dat er fouten en vergissingen gebeuren, dat mensen zich soms 'mismeesterd' voelen, of te veel als nummer worden beschouwd en niet als menselijk individu, dat men ernstige vragen kan stellen bij de wijze waarop de farmaceutische industrie werkt, enzovoort enzoverder. Maar dit alles betekent niet dat daarom de niet-wetenschappelijke geneeskunde op een of andere manier beter is. Het enige geldige criterium is de filter van wetenschappelijk onderzoek. Over alle problemen binnen de wetenschappelijke geneeskunde valt erg veel te zeggen, maar ze houden geen verband met de vraag of 'alternatieve' geneeskunde werkt of niet werkt.
Nog een klassieker: "maar ik weet dat het werkt, want ik heb het zelf ervaren". Artsen die zweren bij niet-wetenschappelijke methodes (een bizarre aanfluiting van een jarenlange medische studie) brengen de variant naar voren dat "ze het toch wel waarnemen bij hun patiënten zeker?" Bovendien - een argument dat sterk speelt bij het brede publiek - leggen ze ook hun diploma, opleiding en expertise in de schaal. Maar of men nu drie jaar of dertig jaar geneeskunde studeerde speelt geen enkele rol in de beoordeling van een middel of therapie. Hetzelfde geldt voor de anecdotiek van "persoonlijk ervaren of waargenomen". Het is niet omdat ik een homeopatisch middeltje neem en me een paar dagen later beter voel, dat er een relevant causaal verband bestaat tussen het middeltje en mijn genezing. Misschien was ik ook zonder dat 'middeltje' wel genezen. Of misschien was ik niet eens echt ziek. Of misschien ben ik wel genezen door iets anders dat ik in die periode slikte. De psychologie heeft zeer overtuigend aangetoond dat mensen zich over wat ze "toch wel zelf hebben meegemaakt" (gezien, gevoeld, gehoord,...) dramatisch kunnen vergissen.
Wat nu de osteopatie betreft: ik zou nog maar wat wachten met een erkenning. Niet alleen omdat ook de osteopatie nog niet bepaald een indrukwekkend aantal studies van werkzaamheid kan voorleggen, maar bovendien omdat een erkenning als middenstander de deur openzet voor een hele reeks analoge aanvragen, van de homeopaten tot de handlopleggers.
Wie er meer wil over weten kan terecht bij SKEPP, bij de Nederlandse Vereniging tegen Kwakzalverij, of bij het Britse Quackwatch. Altijd lezenswaardig zijn ook de lemma's - er is er ook eentje over osteopatie - op www.skepdic.com.